نیمی از دام موجود در مراتع، مازاد است

اخیرا معاون امور دام وزارت جهاد کشاورزی خبر از افزایش ظرفیت دام روستایی برای مقابله با حریق مراتع داده است. خبری که مایه تعجب بسیاری از کارشناسان منابع طبیعی شد زیرا بر اساس طرح تعادل دام و مرتع، دام مازاد در عرصه‌های طبیعی کشور داریم و همین دام مازاد مایه فرسودگی مراتع کشور که نقش بسیار مهمی در حفاظت از فرسایش خاک و آب ایران را دارند، فراهم کرده است. اما آیا طرح این موضوع از سوی معاونت امور دام وزارت جهاد کشاورزی، مبنای علمی دارد و دام می‌تواند مانع بروز حریق در مراتع کشور شود؟

مدیرکل دفتر امور مراتع سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور بیان کرد: اخیرا به ما فشار آورده‌اند که با دستور وزارت جهاد کشاورزی مراتع مورد چرا قرار گیرند زیرا در غیر این صورت آتش سوزی رخ می‌دهد.

 ترحم بهزاد افزود: با توجه به تحقیقات و بررسی‌های انجام شده، مطالعات نشان می‌دهد که هر میلیمتر افزایش و کاهش بارندگی منجر به هشت دهم کیلوگرم افزایش یا کاهش تولید علوفه در کشور می‌شود.

بهزاد گفت: این بررسی‌ها توسط موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع هم مورد تایید قرار گرفته است. ما هر ساله در پایان اردیبهشت ماه، با توجه به میزان بارش انجام شده در دراز مدت و سال گذشته وضعیت مراتع را تخمین می‌زنیم.

وی افزود: اگر شرایط بارش نرمال باشد یعنی میزان بارندگی ۲۴۰ میلیمتر باشد، ۱۰.۷ میلیون تن علوفه در مراتع قابل برداشت است و می‌توان این میزان را از مراتع برداشت کرد. ۱۰.۷ تن علوفه برای تغذیه ۳۸ میلیون واحد دامی کافی است و دام‌ها می‌توانند در مدت هفت ماه مراتع را مورد چرا قرار دهند.

مدیرکل دفتر امور مراتع سازمان منابع طبیعی گفت: ما به استناد تبصره یک ماده ۳ قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگل‌ها، تبصره یک ماده ۴۷ و بند ۱۰ آیین نامه مصوبه هیات وزیران، اقدام به تهیه شیوه نامه فنی اجرایی بهره‌برداری از مراتع کشور کرده‌ایم.

وی ادامه داد: طبق بند ۳۱ فصل دوم شیوه نامه فنی و اجرایی بهره‌برداری که به استناد فصل یک ماده یک قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگل‌ها تهیه شده است، ادارات کل منابع طبیعی می‌توانند هر ساله با توجه به شرایط بارندگی، نسبت به تغییر وضعیت چرا اقدام کنند. اگر کاهش علوفه داریم، باید کاهش ظرفیت پروانه چرا یا طرح مرتعداری انجام شود و اگر شرایط پوشش گیاهی مناسب بود، افزایش ظرفیت در این دو مورد اعمال شود.

بهزاد گفت: با توجه به محاسباتی که انجام داده بودیم تا پایان اردیبهشت ماه نسبت به سال ۱۴۰۲ نزدیک به ۲.۵ میلیون تن افزایش تولید علوفه داشتیم. در سال گذشته ۸.۹ تن علوفه در مراتع وجود داشت. امسال نسبت به دراز مدت هم ۶۶۶ هزار تن افزایش تولید علوفه داشتیم.

وی اضافه کرد: بر اساس برآوردهای ما در سال جاری میزان تولید علوفه ۱۱ میلیون و ۳۶۶ هزار تن بود.

مدیرکل دفتر امور مراتع سازمان منابع طبیعی یادآور شد: اگرچه ما افزایش تولید علوفه در مراتع داشتیم اما باید به این نکته توجه داشت که بسیاری از مراتع ما از دسترسی دام خارج است و دام نمی‌تواند به آن ورود پیدا کند. اکثر مواقع چون ارتفاعات بالاست سنگلاخی و سنگریزه است یا مرتع شیب تند بالای ۷۰ تا ۸۰ درصد دارد، دام نمی‌تواند حرکت کند. یا چوپانی که بخواهد دام را هدایت کند، قادر به حضور در این مرتع نیست.

وی ادامه داد: ما در بسیاری از مناطق محدودیت منابع آبی داریم و در مراتعی که آب نیست، دام ورود نمی‌کند. یکسری گونه داریم که برای دام غیر قابل استفاده است. گونه‌های کلاس دو یا کلاس سه یا گونه‌های مقاوم، توسط دام استفاده نمی‌شود و اتفاقا آتش سوزی‌ها در مناطقی رخ می‌دهد که گونه‌های آن مورد استفاده دام قرار نمی‌گیرد.

بهزاد توضیح داد: حریق معمولا در مناطقی رخ می‌دهد که گونه‌های یکساله و برخی گونه‌ها که به نام بهمن معروف است، رشد می‌کند. یکی از علل چرای زودرس و حرکت دام عشایر به ییلاق همین گونه بهمن است، زیرا سیخک این گونه بعد از خشک شدن وارد بدن دام می‌شود و منجر به کشته شدن حیوان خواهد شد.